МОНГОЛ УЛАС ООН-ой ГЭШҮҮН БОЛОҺООР 65 ЖЭЛЭЙ ОЙ ОКТЯБРИИН 27-до ГҮЙСЭБЭ

Монгол улас 1961 оной октябриин 27-до Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулгын (ООН-ой) 101-дэхи гэшүүнээр элсүүлэгдэжэ, Монголой далбаа дээшэнь үргэгдэжэ, хүхэ мүнхэ тэнгэридэ Монгол гүрэнэй туг намилзаһан түүхэтэй юм. ТҮҮХЫН ЭХИН ЗАМ Монгол улас ООН-ой гэшүүн болохо хүсэлтэй анха түрүүн 1946 оной июниин 24-дэ албан ёһоор гэшүүндэ абаха тухай мэдүүлгэ бариһан юм. Тэрэ сагта бүмбэрсэг дэлхэй дээрэ хүйтэн дайнай шэмэрүүн амисхал нэбтэ үлеэжэ, шэрүүн жэлнүүд эхилээд байгаа һэн. Үзэл сурталай асуудалаар эсэргүү хүсэнүүд тойроод байһан тула 15 жэлэй хугасаада(1948,1955, 1956, 1957 онуудта хандаһан) энэ асуудал шиидхэгдээгүй байгаа һэн. Тэрэ үе сагта Тайваниин түлөөлэгшэд (Чан Кайшигай засаг) энэ асуудалые тогтомол хоригложо, бусад гүрэнүүдэй дэмжэхые һаатуулдаг байгаа юм. ЭСЭСЭЙ ШИИДХЭБЭРИ 1961 оной октябрьда үйлэ хэрэг ондоогоор эрьелдэһэн юм. ООН-ой Аюулгүйн Зүблэлэй 971-дэхи дүгээр хуралдаанаар 1961 оной октябриин 25-да Монгол уласые (тэрэ сагта МНР) гэшүүндэ элсүүлхэ тухай зүбшэхэ гэһэн тогтоол абтаһан юм. Великобритани, США, Франци гэдэг гүрэнүүд хориг табихаа татагалзажа байгаа. Тайваниин түлөөлэгшэд эсэргүүсэжэ, танхимһаа гаража ошоо, тэдэнэр һанал хуряалтада оролсоогүй. 1961 оной октябриин 27-до Нью-Йоркдо болоһон ООН-ой Генеральна Ассамблейн 1043 дугаар бүгэдэ хуралаар Монгол уласые ООН-ой бүрин эрхэтэ гэшүүнээр элсүүлхэ шиидхэбэри абтаһан юм. ТҮҮХЫН АШАГ ХОЛБОГДОЛ Энэ үйлэ ябадал Монгол уласай гадаада бодолгын түүхэдэхи хамагай томо амжалта, тусагаар тогтонолой баталгаа болоһон юм. Монгол улас 19 уластай дипломат харилсаагаа үргэлжэлүүлһэн байна. Дэлхэйн хамтын ниигэмдэ энхэ тайбан, аюулгүй байдал, хүгжэлтын асуудалнуудта эдэбхитэй хуби нэмэри оруулжа, олон уласуудай дунда нэрэ хүндээ харуулһан юм. МОНГОЛОЙ ТҮЛӨӨЛЭГШЭДЫЕ ХЭН ТОЛГОЙЛООБ? Монгол уласай ООН-ой гэшүүнээр элсүүлэгдэхэ үедэ Монголой түлөөлэгшэдэй бүридхэлдэ хэдүүд байгааб гэжэ мэдээсэл дуулганабди. Д.Цэвэгмид, Гадаада яаманай орлогшо сайд, түлөөлэгшэдэй ахалагша, Б.Жаргалсайхан, Гадаада ябадалай сайд,түлөөлэгшэ, Б.Дашацэрэн, түлөөлэгшэ, Б.Ванчиндорж, түлөөлэгшэ, Ю.Цэдэнбал, Гадаада ябадалай яаманай нэгэ дүгээр орлогшо сайд, ООН-ой Генеральна Ассамблейдэ үгэ хэлэһэн. ООН-ой Аюулгүйн Зүблэл 1961 оной октябриин 25-да Монгол гүрэниие ООН-ой гэшүүндэ элсүүлхэ асуудалаар ООН-до СССР-эй түлөөлэгшэ В.А.Зорин иигэжэ хэлэһэн байна: “Монгол гүрэн эртэ урдын түүхэтэй гүрэн. Мүнөө сагта бүмбэрсэг дэлхэйн дүрбэн түбиин 21 гүрэнүүдтэй дипломат харилсаатай байна. Аюулгүйн Зүблэлэй гэшүүдые МНР-ые ООН-ой гэшүүндэ абаха тухай асуудал зүбшөөхые СССР-эй түлөөлэгшэ уряалнаб.ООН-ой гэшүүндэ абахые 1946 онһоо хүлеэһэн. (МИД-эй архив. ф.61.оп.01.Д.28.Л.4-7) Монгол гүрэниие ООН-ой гэшүүнээр абахын түлөө Великобритани, СССР, Франци, ОАР, Либерия,Турция, Цейлон, Индонезия, Чили, Эквадор гүрэнүүд дуугаа үгэһэн юм. США дуугаа баряад байгаа (воздержалась). Монгол гүрэнэй түлөөлэгшэ Дондогийн Цэвэгмид ООН-ой ендэр дээрэ гаража үг, монголоороо иигэжэ хэлэһэн: "Хүндэтэ түлөөлэгшэдөө! Ноён дарга! Бүгэдэ найрамдаха Монгол Арадай Уласай засагын газарай, монгол арад зоной үмэнэһөө Бүгэдэ Найрамдаха Монгол Арадай Уласые Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулгада гэшүүн болохые дэмжэһэн улас ороной хулиин холбоото түлөөлэгшэд манай Уласые илангаяа хуули ёһоной эрхые үргэжэ, дэмжэжэ ерэһэн Зүблэлтэ Холбоото уласда талархалаа мэдүүлжэ, би үнэн зүрхэнһөө баяртай байнаб!" 1961 оной октябриин 27-до Монгол Улас Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулалтын 101-дэхи гэшүүн болоһонһоо хойшо 65 жэл болобо. Эрдэмтэн, дипломат, уранзохёолшо Дондогийн Цэвэгмид, Дорнод аймагай Баяндун нютагта монгол үндэһэтэнэй буряад яһатан бүлэдэ хүбүүн үри 1915 ондо түрэһэн юм. 101 гэһэн тоо монголшуудта ехэ дэмбэрэлтэй байгаа гээшэ ха. Монгол үндэһэтэнэй түрүүшын сансарта ниидэгшэ Жугдэрдэмидийн Гуррагча 101-дэхи космонавт боложо, 1981 оной мартын 22-то “Союз-39” ( экипажай командир Владимир Джанибеков) онгосоор сансарта ниидээ бэлэй. Сансарта 7 хоног 20 час 42 минута ниидэхэдэнь, бүмбэрсэг дэлхэйн бүхы хүнүүд, тэрэ тоодо монголшууд баярлажа, бахархажа байгаа бэлэйбди. Тэрэ гэһээр 2026 оной мартын 22-то 45 жэл гүйсэһэн байна. Намжилма БАЛЬЖИНИМАЕВА , “Буряад Үнэн” һониной ажалай ветеран, "Мүнгэн тобшо" субагай автор Гэрэл зураг дээрэ: .Дондогийн Цэвэгмид Монголой Арадай Хуралай түрүүлэгшэ ябахадаа буулгуулһан. 1969-1972 онуудта.